Menu

Adviesbrief 2019 Opleidingen nr. 3: Zelfstandig gymnasium

door Carla Stiekema
bewerkt door Sabine Upperman

zelfstandig gymnasium

 

Zit er in uw klas een leerling met vwo-advies die leergierig, eigenwijs en breed geïnteresseerd is? Iemand die altijd alles wil weten en regelmatig creatieve of kunstzinnige oplossingen voor vraagstukken heeft? Dan kan deze leerling voor de brede, algemene ontwikkeling van een gymnasium kiezen.

In dit filmpje vertellen verschillende oud-gymnasiasten, zoals Robbert Dijkgraaf en Jan Jaap van der Wal, over hun schooltijd.

Wat is het (zelfstandig) gymnasium?

Onder het voortgezet wetenschappelijk onderwijs vallen het atheneum en het gymnasium. Het belangrijkste verschil tussen deze twee opleidingen is het aantal vakken dat leerlingen volgen. Op een gymnasium leren leerlingen naast de overige vakken Grieks en Latijn, en ze maken kennis met de klassieke cultuur tijdens het vak Klassieke Culturele Vorming. Via de klassieke teksten leren de leerlingen over oude filosofen, over de vroege democratie en geneeskunst, over tijdloze architectuur en kunst, over epische vertellingen en religies. Uiteindelijk doen de leerlingen eindexamen in Grieks en/of Latijn om een gymnasiumdiploma te behalen.

Extra vakken

Het gymnasium bereidt leerlingen bovenal voor op een academische vervolgopleiding. Leerlingen ontwikkelen tijdens hun gymnasiumopleiding dan ook een onderzoekende basishouding. Vaak kan een leerling op een gymnasium ook extra vakken volgen, zoals filosofie, debat, toneel of Spaans. Dit is uiteraard afhankelijk van het aanbod van de school. Deze vakken zijn evenzeer bedoeld om de leerling uit te dagen om het beste uit zichzelf te halen: een leerling is hier niet raar als hij een goed cijfer wil halen, als zij nog even de bibliotheek induikt of een leraar om wat meer informatie vraagt.

Naast de gymnasiumafdelingen binnen scholengemeenschappen zijn er zelfstandige (categoriale) gymnasia.

Voor wie is het (zelfstandig) gymnasium?

Op het gymnasium zitten getalenteerde en ambitieuze leerlingen, die graag leren en dat ook willen laten zien. Het is een omgeving waarin leerlingen en hun leraren elkaar stimuleren en uitdagen.

Het gymnasium is geschikt voor leerlingen die:

  • meer kunnen, meer willen en een extra stapje willen zetten;
  • een brede belangstelling hebben en nieuwsgierig zijn;
  • het leuk vinden om (kritische) vragen te stellen en te discussiëren;
  • extra uitdaging nodig hebben;
  • over doorzettingsvermogen beschikken;
  • oplossingen willen zoeken voor problemen (taal, techniek, wetenschap en gezondheid);
  • het leuk vinden om met taal bezig te zijn;
  • geïnteresseerd zijn in de invloed van de klassieke oudheid op het leven van nu.

 

Het grootste deel van de gymnasiasten stroomt direct door naar de universiteit, terwijl een klein percentage praktijkgericht onderzoek leert doen op een hogeschool. De overige leerlingen doen bijvoorbeeld eerst een tussenjaar.

Waarom een (zelfstandig) gymnasium?

De meerwaarde van Grieks en Latijn is niet gelijk voor iedereen helder: wat moet een kind nou met deze dode talen? Over de meerwaarde van de talenkennis op zich valt inderdaad te twisten, al is het op zijn minst leuk om zelf klassieke teksten te kunnen lezen. Maar het verwerven van deze kennis is op zichzelf al zeer waardevol. De leerlingen leren bijvoorbeeld systematisch denken en werken. De talen wijken immers op veel punten af van wat ze gewend zijn: het schrift, de grammatica, de zinsvolgorde. Zelfs voor makkelijk lerende kinderen is het vaak een flinke uitdaging om de talen onder de knie te krijgen. De leerlingen vergroten hun taalvaardigheid en hun analytisch vermogen – eigenschappen die in toekomst van pas zullen komen. Maar ook op de korte termijn is het handig: leerlingen hebben minder moeite met de andere, moderne talen. Tot slot zijn alle teksten ware klassiekers, met schatten aan informatie over filosofie, politiek en kunst.

Honours

De meeste zelfstandige gymnasia hebben bovendien een honoursprogramma (1). Bovenbouwleerlingen die blijk geven van extra begaafdheid op een of meer gebieden, krijgen de kans om hun talenten te ontplooien tot op het voor hen hoogst haalbare niveau. Als ze dit traject succesvol verlopen, ontvangen zij hun gymnasiumdiploma ‘met honours’ – of zelfs ‘cum laude met honours’.

Wat is de kwaliteit van het (zelfstandig) gymnasium?

Veel gymnasia doen het goed in de landelijke rankings, zoals in de jaarlijkse scholenlijst van Elsevier (2). Opvallend is echter dat slechts vier vwo-afdelingen behoren tot de 50 ‘superscholen’, zoals gedefinieerd door Elsevier (3). Hierbij is gelet op de onderwijspositie (i.v.m. advies basisschool), onderbouwsnelheid (onvertraagd in klas 3), het bovenbouwsucces (onvertraagd diploma gehaald) en de examencijfers.

In onderzoek naar excellente leerlingen in 2012 door het Platform Bèta Techniek, bleken gymnasiasten juist flink oververtegenwoordigd te zijn in deze groep van 20% best presterende vwo-leerlingen. In het schooljaar 2010-2011 was ruim 35% van de gymnasiumleerlingen excellent (4). Opvallend was dat veel excellente leerlingen een techniek- of gezondheidsstudie kiezen. Ook switchten ze minder vaak dan hun leeftijdsgenoten van opleiding.

Motivatieonderzoek

Volgens het OECD-rapport “Netherlands 2016: Foundations for the Future” (5) zijn de resultaten van excellente, Nederlandse leerlingen niet zo goed als we van hen mogen verwachten, in vergelijking met de goede prestaties van het Nederlandse onderwijs in het algemeen. Veel leerlingen blijken niet zo gemotiveerd te zijn om dat stapje extra te zetten. In de resultaten van de Staat van het Onderwijs 2017-2018 komt naar voren dat leerlingen (van alle niveau’s) vaak wel met plezier naar school gaan, maar zich vaak niet uitgedaagd door de leraar of de lesstof (6). Uit dit onderzoek naar motivatie blijkt dat veel scholen uitdaging bieden in plusklassen of door extra vakken aan te bieden, maar dat de gewone lessen vaak niet prikkelend zijn. In hoeverre dit speelt op de gymnasia is nog onduidelijk.

In samenwerking met Stichting Het Zelfstandig Gymnasium hebben zeven zelfstandige gymnasia onderzocht hoe zij de motivatie van hun leerlingen konden verhogen (7). Kleine interventies, zoals co-creatie en gedifferentieerde toetsvoorbereiding, kunnen grootse effecten brengen. Maar voor echt gemotiveerde, excellente leerlingen is een integrale aanpak toch het meest gewenst.

Zijn er (zelfstandige) gymnasia in de buurt?

Leerlingen die naar het gymnasium willen, kunnen op verschillende plekken terecht. Om te beginnen zijn er in Nederland rond de 40 zelfstandige gymnasia (cijfers 2017-2018). Daarnaast is er een groot aantal scholengemeenschappen met een gymnasiale afdeling. Uit het jaarlijkse overzicht van de gymnasia blijkt dat de resultaten bij de centrale examens voor beide typen gymnasia elkaar weinig ontlopen (8). Alle gymnasia van Nederland zijn in kaart gebracht.

Via de SchoolWijzer van de VO Gids kunt u meer informatie vinden over de gymnasia in uw regio. Vul uw postcode in en filter de resultaten door bij het onderwijsaanbod ‘Gymnasium’ en/of ‘Gymnasium zelfstandig’ te selecteren.

Meer weten?

Wilt u meer weten over de gymnasia in Nederland?

  • Leerlingen vertellen waarom zij hun gymnasiumdiploma cum laude willen halen, en hun leraren beschrijven het concept daarachter.
  • Op de site van Stichting Het Zelfstandig Gymnasium vindt u meer algemene informatie, brochures en lesmodules.
  • Op het gymnasium ben je niet alleen met je hoofd aan het leren. In dit magazine van het Stedelijk Gymnasium Schiedam, laten leerlingen en leraren zien op welke manieren hun school het leren nog leuker maakt. Over ‘De Maakplaats’ vertelt docent Jean-Pierre Nelk in deze video van Leraar24 meer.
  • Hebt u een leerling in de klas die het gymnasium overweegt? Wijs hem of haar dan op de folder Gymnasium, iets voor jou?

Bronnen in de tekst

(1) Stichting Het Zelfstandig Gymnasium (2013), “Honoursprogramma van de Gymnasia”. Online PDF
(2) Elsevier (2019), Kies een school begin met de feiten. Website
(3) Elsevier (2019), “Gymnasium van prinsessen Amalia en Alexia is superschool”. Website
(4) School aan Zet & Platform Bèta Onderwijs (2012),Onderzoek naar de 20% beste leerlingen in PO en VO”. Online PDF
(5) OECD (2016), Netherlands 2016: Foundations for the Future. OECD Publishing, Paris. Website
(6) Inspectie van het Onderwijs (2019), “Meer uitdaging kan leerlingen in voortgezet onderwijs motiveren”. Website
(7) E. Teeuwisse (2016), Motiveren van leerlingen: prikkelen voor wat moet of ondersteunen van eigen nieuwsgierigheid?. Website
(8) Stichting Het Zelfstandig Gymnasium (2019), “Gymnasia in cijfers”. Website