Adviesbrief vrijeschool

Op een vrijeschool draait het om de sociale en emotionele ontwikkeling van de leerling, naast de cognitieve. En om het beoefenen van kunstzinnige en praktische vaardigheden. Leerlingen leren op de vrijeschool wiskunde en Nederlands, maar krijgen ook handenarbeid, toneel en tekenen.

Het lesaanbod op de vrijeschool is breed en niet minder dan op een reguliere school. Leerlingen leren anders, ze krijgen de lesstof soms op een ander moment of op een andere manier aangeboden.

• Wat is vrijeschoolonderwijs?
• Voor wie is vrijeschoolonderwijs?
• Waarom vrijeschoolonderwijs?
• Wat is de kwaliteit van het vrijeschoolonderwijs?
• Is er een vrije school in de buurt?
• Meer weten?

Wat is vrijeschoolonderwijs?

Rudolf Steiner legde begin 20e eeuw het fundament voor de vrijeschool. Hij wilde dat kinderen later als volwassenen beschikken over een helder denkvermogen (hoofd), een evenwichtig gevoelsleven (hart) en wilskrachtig kunnen handelen (handen).

Deze holistische visie kennen we ook als antroposofie, wijsheid van de mens, en heeft zich wereldwijd verspreid. De nadruk op creativiteit, praktische vaardigheden en persoonlijke ontwikkeling sluit aan bij de moderne inzichten over het belang van sociaal-emotioneel leren en het ontwikkelen van 21e-eeuwse vaardigheden zoals kritisch denken, samenwerken en probleemoplossend vermogen.

Leraren in vrijeschoolonderwijs stemmen de lesstof af op de ontwikkelingsbehoefte van de leerlingen. Er is veel aandacht voor de verbinding met elkaar, met de leraar en met de maatschappij waarin ze volwassen worden. Leraren en mentoren blijven vaak meerdere jaren met de klas verbonden. Ook de leerlingen blijven hun hele schooltijd zoveel mogelijk als klas bij elkaar.

Een ander typisch kenmerk is het ‘periodeonderwijs’. Elke lesdag werken leerlingen met dezelfde leraar (of leraren) de eerste uren aan een bepaald onderwerp. Een periode duurt 2 tot 4 weken en kan gaan over sterrenkunde, robotica, literatuur, kunst, menswetenschappen.

De Vereniging van vrijescholen VVS publiceerde het boek het Vrijeschoolkompas over de onderwijsvisie.

Voor wie is vrijeschoolonderwijs?

Het vrijeschoolonderwijs is geschikt voor alle kinderen, ongeacht van welke basisschool zij komen. Vaak kiezen kinderen (en ouders) voor de vrijeschool omdat het onderwijs gericht is op de persoonlijke ontwikkeling van het kind. Ook de aandacht voor kunstzinnige vakken is voor veel ouders een reden om voor de vrijeschool te kiezen.

Op het YouTube-kanaal van VVS vertellen oud-leerlingen over hoe zij hun schooltijd op een vrijeschool hebben ervaren en wat ze daarvan hebben meegenomen in hun verdere leven.

Waarom vrijeschoolonderwijs?

Vrijescholen worden steeds populairder, zowel in het primair als in het voortgezet onderwijs. In de afgelopen 10 jaar verdubbelde het leerlingenaantal op de Nederlandse vrijescholen tot ongeveer 33.000. In 2025 telde Nederland zo’n 150 vrijescholen. Elk jaar ontstaan er nieuwe vrijescholen. Alle vrijescholen baseren zich op dezelfde onderwijsfilosofie, maar de praktische invulling verschilt per school. Bovendien groeit de belangstelling voor inclusie, diversiteit en digitale geletterdheid.

Wat is de kwaliteit van het vrijeschoolonderwijs?

De gestandaardiseerde meetinstrumenten van de Nederlandse onderwijsinspectie sluiten niet altijd aan bij de specifieke pedagogische aanpak van vrijescholen. Zij beoordelen vooral op de brede ontwikkeling van het kind en alternatieve vormen van leren en toetsen.

Vrijescholen gebruiken daarom een gezamenlijk kwalificatiekader. Jaarlijks is er een vak- en werkgroepconferentie en kunnen leraren een verdiepende post-hbo-opleiding volgen om de kwaliteit te waarborgen. Het lectoraat Waarde(n) van Vrijeschoolonderwijs van de Hogeschool Leiden, doet blijvend onderzoek naar de opbrengsten en innovatiemogelijkheden van vrijescholen.

Recente rapporten over de kwaliteit van vrijescholen vind je via de website van de Onderwijsinspectie.

Is er een vrije school in de buurt?

Er zijn zo’n 150 vrijescholen voor primair en voortgezet onderwijs in Nederland, 31 in het voortgezet onderwijs. En er zijn ook vrijescholen op vmbo-niveau. Wil je weten of er een vrijeschool in jouw buurt zit? Bekijk het overzicht.

Via de SchoolWijzer van de VO Gids kun je meer informatie vinden over de vrijescholen in jouw regio. Vul de postcode in, zoek en filter de resultaten door ‘vrijeschool’ als onderwijsconcept aan te vinken.

Meer weten?

Wil je meer weten over vrijescholen voor voortgezet onderwijs?

• In het Vrijeschoolkompas beschrijft de Vereniging van vrijescholen de belangrijkste uitgangspunten en thema’s. Het boek Het Kompas van Marijn Ruhaak gaat hierover.
• Op het YouTube-kanaal voor vrije scholen vertellen bekende en minder bekende oud-leerlingen welke rol de vrijeschool heeft gehad in hun persoonsvorming en carrièrepad.