Adviesbrief nieuwe onderwijsconcepten
Hoe richt je een school zó in dat deze aansluit bij de individuele behoefte en ontwikkeling van het kind? Door maatwerk en inspiratie! Sommige scholen gooien het roer om en doen het anders.
Wat zijn nieuwe onderwijsconcepten?
Onderwijs is altijd in ontwikkeling: op zoek naar de beste manieren om leerlingen vooruit te brengen en te ondersteunen in hun cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling. Daarbij wordt gebruik gemaakt van technologische ontwikkelingen en wordt het curriculum vernieuwd.
Nieuwe onderwijsconcepten gaan nog een stap verder en nemen resultaten uit wetenschappelijk onderzoek en ‘best practices’ mee in de organisatie van hun onderwijs. Uit steeds meer onderzoeken blijkt bijvoorbeeld dat leerlingen gemotiveerder zijn wanneer ze autonomie, relevantie en eigenaarschap voelen over hun leerproces. Ook leertheorieën zoals het sociaal-constructivisme (leren is actieve kennisconstructie) en de socio-culturele benadering (leren is participeren in de sociale omgeving) zijn vaak uitgangspunten voor nieuwe onderwijsconcepten.
Voorbeelden
- UniC (havo/vwo) in Utrecht versterkt ondernemend en opdrachtgestuurd leren. Leerlingen volgen ‘challenges’ (vakoverstijgend), ontwikkelen regie- en samenwerkingsvaardigheden, werken met portfolio’s en coachstructuren. Er is kunstonderwijs: bijvoorbeeld via MotiVaktie en themaweken.
- Op het Stanislas College (beweeg‐vmbo/mavo) in Rijswijk staat bewegen en leren centraal. De school start de dag met 60 minuten bewegen. Dit zou de concentratie verbeteren en leiden tot betere schoolprestaties. Het bewijs voor leerwinst is beperkt maar welzijnseffecten zijn wel aanwezig.
Bekijk meer voorbeelden op het Platform Eigentijds Onderwijs
Wat is een auctoraat of een datateam?
Sommige middelbare scholen doen onderzoek in de school zelf. Dat betekent dat leraren, leerlingen en soms ook externe onderzoekers samenwerken om te ontdekken wat beter werkt in het onderwijs. Bijvoorbeeld:
- Hoe help je leerlingen beter plannen?
- Werkt het goed als je leerlingen meer zelf laat kiezen?
- Hoe kun je leerlingen actiever laten meedoen?
Dit soort vragen onderzoeken ze in de praktijk, in de klas, met echte lessen. Daarvan zijn een auctorat en een datateam voorbeelden.
- Een auctoraat is een mini-onderzoeksteam binnen de school. Er zit een leraar of onderzoeker in met veel kennis van onderwijs.
- Een datateam is een groep leraren die samen naar cijfers en ervaringen kijkt. Bijvoorbeeld naar cijfers van toetsen, aanwezigheid of motivatie. Op basis daarvan bedenken ze wat ze kunnen verbeteren.
Scholen nemen zulke initiatieven omdat ze willen testen wat werkt, omdat ze het onderwijs willen verbeteren, omdat ze leren van andere scholen. Bijvoorbeeld deze 3 sacholen:
- Greijdanus College – heeft een eigen auctoraat over ‘brede vorming’: leren met aandacht voor hoofd, hart en handen.
- Van Maerlantlyceum – gebruikt sinds 2022 een methode waarbij leerlingen doelen kiezen en zelf hun voortgang volgen (leeruitkomsten leren).
- Augustinianum – werkt met een datateam dat kijkt naar leerlinggegevens en onderzoekt hoe lessen beter kunnen aansluiten bij wat leerlingen nodig hebben.
Voor wie zijn nieuwe onderwijsconcepten?
In principe zijn alle leerlingen geschikt voor nieuwe onderwijsconcepten; de concepten zijn er om aan te sluiten bij de leefwereld van de kinderen.Toch kunnen de verschillende scholen andere typen leerlingen aantrekken.
Een typische leerling op het UniC maakt bijvoorbeeld graag eigen keuzes, neemt initiatief en houdt van samenwerken. Voor een leerling van het Stanislas College is dagelijks lichamelijke beweging van belang.
Waarom nieuwe onderwijsconcepten?
Nieuwe onderwijsconcepten zijn uitgedacht door scholen en onderwijskundigen. Dat heeft als voordeel dat de nieuwste onderwijskundige en maatschappelijke inzichten erin zijn verwerkt. De leraren draaien niet op de automatische piloot en de klassen zijn vaak nog klein. Er kunnen ook nadelen zijn: het onderwijsprogramma heeft zijn waarde nog niet bewezen en er kan sprake zijn van kinderziektes.
Wat is de kwaliteit van nieuwe onderwijsconcepten?
Kennisnet, de organisatie voor onderwijs en ICT, heeft onderzocht wat de meerwaarde is van eigentijds onderwijs als het gaat om zelfsturend leren. Daaruit blijkt dat de vernieuwingsscholen hoog scoren ten opzichte van reguliere, ‘traditionele’ scholen. De leerlingen ervaren op vernieuwingsscholen meer ruimte en ondersteuning vanuit de school. Ook weten ze beter welke leerstrategieën ze wanneer moeten inzetten en kunnen ze beter samenwerken. Net als een hogere score op zelfreflectie.
Op de website van Kennisnet staat een uitleg als je op je school het onderwijs anders wilt organiseren.
Is er een school met een nieuw onderwijsconcept in jouw buurt?
- Bij het Platform Eigentijds Onderwijs (Pleion) zijn vernieuwende scholen aangesloten, verspreid over heel Nederland.
- Ook staan op Kennisnet interessante publicaties over vernieuwend onderwijs.
- De Nieuwste School in Tilburg presenteert zich op een eigentijdse manier.
Meer weten?
Wil je meer weten over nieuwe onderwijsconcepten in Nederland? Via de SchoolWijzer van de VO Gids kun je meer informatie vinden over vernieuwende scholen in jouw regio. Vul de postcode in en zoek en filter de resultaten op het gewenste onderwijsaanbod of thema.