Menu

Adviesbrief 2020: Thema Groen onderwijs

Groen onderwijs is een profiel op het vmbo. Binnen het groen onderwijs is steeds meer aandacht voor klimaat, biodiversiteit, leefomgeving en groene techniek.

DTW 2016: Onderwijs: jongeren en techniek

In deze video over een groene vmbo-school vertellen leraren over de vernieuwing van het lesprogramma en de samenhang tussen de verschillende onderdelen.

Wat is groen onderwijs?

Groen onderwijs leidt op voor de groene sector, in het vmbo, mbo, hbo en op de universiteit. Vmbo-groen is een brede opleiding waar veel met planten, dieren en voeding wordt gewerkt. Deze planten en dieren die zorgen voor een rijke en motiverende leeromgeving voor de leerlingen. Leerlingen kunnen daarna nog alle kanten op.

Het onderwijs richt zich op producten en innovaties in de groene sector: hoe worden producten geteeld, verwerkt en bereid met behulp van moderne technologie, en hoe worden ze getransporteerd en verkocht? Leerlingen leren door te doen door bijvoorbeeld tuinen of parken aan te leggen, door de dieren op school te verzorgen, door bloemen te stylen, door zich te richten op koken of op technische toepassingen. In vier jaar tijd worden de leerlingen voorbereid op een groene toekomst.

De meeste vmbo-groen opleidingen worden aangeboden door de AOC’s (agrarische opleiding centra). Deze hebben ook mbo-opleidingen in huis. Hierdoor zijn er mogelijkheden voor een doorlopende leerroute. Leerlingen kiezen tussen een basisberoepsgerichte (BBL), een kaderberoepsgerichte (KBL) of een gemengde leerweg (GL). Soms is ook een theoretische leerweg (TL) mogelijk. Leerlingen moeten in elk geval examen doen in Nederlands, Engels en wiskunde en kiezen voor natuurkunde of biologie als examenvak.

MBO

Met een groene vmbo-opleiding kunnen leerlingen doorstromen naar alle richtingen van het mbo. Ongeveer 30% kiest voor mbo-groen; de rest gaat een beroepsopleiding doen in een andere sector zoals techniek, horeca, verzorging of economie.

Het mbo-groen biedt opleidingen in de richting van teelt, voeding en gezondheid, recreatie en natuurbeheer, (landbouw)techniek, bloem en design, zorg en leefomgeving, groen ondernemerschap, (paraveterinaire) dierverzorging, paardensport en -houderij en milieu. Er is veel werk in deze sectoren.

Voor wie is groen onderwijs?

Een leerling in het groene onderwijs kiest voor:

  • een herkenbare cultuur: kleinschalig, veilig, zorgzaam en duurzaam (1);
  • onderwijs voor praktisch ingestelde kinderen die graag met hun handen werken;
  • brede aandacht voor planten, dieren en natuur;
  • een maatschappelijk relevante opleiding.

Het Groene Lyceum

Ook praktisch ingestelde leerlingen met hbo-ambities kunnen een groene weg inslaan met het Groene Lyceum (2). Deze geïntegreerde leerroute vmbo-mbo bestaat uit een combinatie van theorie- en praktijklessen en buitenschools leren. Daarbij wordt intensief gebruikgemaakt van een digitale leeromgeving. Deze verkorte opleiding levert minimaal een jaar tijdwinst op: het vmbo- en mbo4-diploma kan al binnen zes jaar behaald worden, zodat de leerling kan doorstromen naar het hbo.

Waarom groen onderwijs?

Er is steeds meer aandacht voor maatschappelijke thema’s als natuur en milieu, duurzaamheid en gezonde voeding. Dit zorgt voor het ontstaan van nieuwe beroepen en vraagt om goed opgeleide mensen. Voor Nederland is de groene sector economisch van groot belang. Nederland is koploper op het gebied van export en kennis van agrarische producten (3). De overheid zet dan ook stevig in op maatschappelijke thema’s zoals schaarste van brandstof en energie, klimaatverandering, druk op natuur en milieu en dierenwelzijn.

Toekomstperspectief

Deze ontwikkelingen bieden leerlingen in het groene onderwijs een goed en gevarieerd toekomstperspectief. Uit onderzoek dat in 2018 is uitgevoerd door Motivaction, in opdracht van Groenpact, blijkt dat 51% van de leerlingen overweegt om later in de groene sector te gaan werken (4). Tegelijkertijd heeft deze groep nog een weinig vastomlijnd idee over wat ze later werkelijk zouden willen worden. De aanvankelijke interesse van jongeren leidt echter niet automatisch tot een keuze voor een beroep in de groene sector. Nog geen 5% van het aantal studenten in Nederland kiest uiteindelijk voor een groene opleiding, waarschijnlijk omdat zij onbekend zijn met groen onderwijs.

Wat is de kwaliteit van groen onderwijs?

Uit onderzoek naar de doorstroom van het vmbo-groen naar het mbo-groen blijkt dat er geen wezenlijke verschillen zijn tussen groene en reguliere vmbo’s, gelet op de doorstroom naar het mbo (5). Ook in kwaliteitsonderzoek wordt geen onderscheid gemaakt tussen groen en regulier vmbo. In 98% van het vmbo is de kwaliteit op orde, meent de Inspectie in “De Staat van het Onderwijs 2017/2018” (6).

Samenwerking

Het vmbo-groen is in de loop der tijd breder geworden: het omgaan met planten en dieren is geen leerdoel meer, maar een middel om jongeren te inspireren en breed op te leiden. Alle groene scholen doen bijvoorbeeld mee aan het programma van Eco-Schools, een internationaal keurmerk voor duurzame scholen (7). Het groene onderwijs wil zo actief bijdragen aan een duurzame samenleving. Kennis en samenwerking zijn daarbij de sleutelwoorden. De AOC’s hebben sterke banden met (maatschappelijke organisaties in) de regio, werken nauw samen met bedrijfsleven, het groene hbo en Wageningen Universiteit. Sinds 2019 werken de scholen samen in ‘Connect Groen’. Dit is een op samenwerking gericht netwerk waarin de groene (v)mbo-scholen elkaar naar behoefte ontmoeten (8).

Is er groen onderwijs in de buurt?

Groen onderwijs wordt verspreid over Nederland aangeboden op AOC’s (agrarische opleidingscentra) en scholengemeenschappen. Er zijn momenteel 10 AOC’s en 36 scholengemeenschappen waar groen onderwijs gegeven wordt aan 32.000 vmboers en 22.000 mbo’ers. Na jaren van stijgende leerlingenaantallen in het vmbo-groen, dalen deze nu licht, maar minder dan je op basis van de vergrijzing en demografische ontwikkelingen zou verwachten. Het vmbo-groen wint nog steeds aan populariteit. In elke provincie is minstens één mogelijkheid om vmbo-groen en mbo-groen te volgen. Het Groene Lyceum is met een iets minder grote spreiding op dertien plekken in Nederland te vinden.

Via de SchoolWijzer van de VO Gids kunt u meer informatie vinden over de groene vmbo’s in uw regio. Vul uw postcode in en filter de resultaten door bij vmbo-profielen ‘Groen’ aan te vinken.

Meer weten?

Wilt u meer weten over hoe leerlingen in het groene onderwijs aan het werk zijn?

  • Derdejaars van het groen vmbo geven les aan basisschoolleerlingen. De vmbo’ers ervaren hoeveel ze al weten en leren te presenteren en organiseren, terwijl de jonge kinderen kennismaken met de rijkdom van de natuur om hen heen. Leraar24 maakte er een korte reportage over.
  • Op Facebook krijgen leerlingen een aardig beeld van de activiteiten in het groene onderwijs.
  • Op vmbo groen staat meer praktische informatie over de verschillende mogelijkheden en de scholen met groen onderwijs. Bovendien zijn er interessante publicaties te vinden.

Bronnen in de tekst

(1) P. Boetzkes & T. van den Born (2017), “Waarden van Groen Onderwijs”. PDF
(2) Didactief Special (2017), “10 jaar Groen Lyceum”. Online PDF.
(3) “Ontwikkelagenda Groen Onderwijs 2016-2025”. PDF
(4) F. Oomen, M. Voorn & F. Vegter (2018), “De groene sector aantrekkelijk voor jongeren?”. Online PDF
(5) N. van den Berg, B. Nova & S. Potiek (2017), “Doorstroom in de groene beroepskolom” (NRO-project 405-14-580-002). Online PDF
(6) Inspectie van het Onderwijs (2019), De Staat van het Onderwijs 2017/2018. Website
(7) Eco-Schools, “Het internationale keurmerk voor duurzame scholen”. Website
(8) Connect Groen (2019), “Connect Groen nieuwe samenwerking van (v)mbo-groen“. Website

Geschreven door Carla Stiekema,
bewerkt door Inge van Es