Adviesbrief daltononderwijs

Wat is daltononderwijs?

Het Nederlandse daltononderwijs is gebaseerd op de ideeën van Helen Parkhurst. Zij ontdekte dat leerlingen actief aan de slag gaan, elkaar helpen en verantwoordelijkheid leren dragen als ze in vrijheid aan hun taken mogen werken. Daltononderwijs bestaat al lang, maar is nog steeds vernieuwend omdat het ruimte biedt aan experimenten en activerende lesvormen. Dankzij de continue ontwikkeling ziet het daltononderwijs zichzelf als een manier van denken: dat je als mens in de wereld een verantwoordelijkheid hebt.

Vijf kernwaarden in daltononderwijs

Alle daltonscholen in Nederland werken vanuit vijf kernwaarden:

• verantwoordelijkheid
• zelfstandigheid
• samenwerken
• effectiviteit
• reflectie

Leerlingen zijn vrij om keuzes te maken binnen bepaalde kaders. Daardoor ervaren zij een zekere mate van zelfstandigheid. Leerlingen proberen eerst zelf of met hulp van klasgenoten een probleem op te lossen, voordat ze de hulp van de leraar inroepen. Zij leren op deze manier hun eigen keuzes te maken, keuzes die bij hen passen.

Verschillende werkplekken

Daltonscholen herken je aan de inrichting: er zijn werkplekken voor samenwerken en voor zelfstandig werken. In de ‘daltonuren’ mogen leerlingen zelf bepalen aan welke opdrachten en voor welk vak zij werken. Vakdocenten geven leerlingen dan ook de ruimte om zelfstandig aan de slag te gaan, met opdrachten uit de echte praktijk. Zij geven instructies voor samenwerkingsopdrachten, met aandacht voor de eigen verantwoordelijkheid van de leerling. Ook voor als het niet gaat zoals gedacht.

Voor wie is daltononderwijs?

Daltononderwijs is voor elke leerling geschikt. Leraren houden rekening met de interesses en capaciteiten van hun leerlingen door aan te sluiten bij de leef- en belevingswereld van leerlingen. Kinderen die moeite hebben met verantwoordelijkheid en motivatie kunnen baat hebben bij daltononderwijs. Ook leerlingen die de vrijheid op de daltonscholen niet aankunnen en juist behoefte hebben aan meer sturing, structuur en toezicht.

De ideale daltonleraar of -mentor erkent de individuele behoefte en mogelijkheden van een leerling en komt hen daarin tegemoet. Stagneert het leerproces van de leerling, dan grijpt de leraar in en neemt tijdelijk de sturing in het leerproces over. Het gaat erom dat leerlingen zo vrij zijn als zij zelf aankunnen.

Waarom daltononderwijs?

Afstemming op de onderwijsbehoeften van leerlingen, dat is de visie van het daltononderwijs. Naast kennis en vaardigheden in de reguliere schoolvakken ontwikkelen leerlingen zich ook op persoonlijk en sociaal vlak. De ‘daltoncompetenties’ in het onderwijsprogramma zijn:

• leerlingen leren zelf keuzes te maken (proactief, ondernemen)
• leren hun tijd in te delen (organiseren)
• leren samen te werken (sociaal weerbaar zijn)
• leren vanuit eigen motivatie en vertrouwen te werken (reflecterend vermogen, resultaatgericht)

Uit onderzoek van het Kohnstamm Instituut blijkt dat de onderzochte scholen zeker aan deze competenties werken. Schoolleiders en mentoren van daltonscholen ervaren dat iedere leerling zich de daltoncompetenties eigen kan maken op het eigen leerniveau.

Wat is de kwaliteit van het daltononderwijs?

Door het lectoraat Vernieuwingsonderwijs aan Hogeschool Saxion wordt onderzoek gedaan naar onderwijseffectiviteit, professionalisering van leraren, brede vorming en zelfsturend leren. In zijn onderzoek uit 2015 deed lector Symen van der Zee verslag van zijn onderzoek naar de effectiviteit van daltononderwijs. Hij beschrijft hoe elke daltonschool een ander accent legt. Sommige scholen richten zich op ICT-onderwijs, andere profileren zich met een actieve debatclub of noemen zich ‘Vreedzame school’. Volgens Van der Zee wijkt het daltononderwijs eigenlijk niet veel af van een traditionele school waar zelfstandig werken en activerend onderwijs zijn ingeburgerd.

Desondanks blijven daltonscholen zich continu vernieuwen, bijvoorbeeld door leerling-gestuurd leren en veel aandacht voor 21e-eeuwse vaardigheden. De pijlers van het daltononderwijs blijven het stimuleren van creativiteit, kritisch denken, probleemoplossend vermogen en samenwerken in een modern jasje.

In de praktijk zitten procesgerichte competenties en de resultaten (slagingspercentages) elkaar soms in de weg. Zo leveren bovenbouwleerlingen af en toe in op hun eigen verantwoordelijkheid, omdat ze meer tijd moeten besteden aan hun schoolwerk. Toch vermoeden de scholen, hoewel niet bewezen, dat hun leerlingen tot betere resultaten komen mede dankzij de aangeleerde competenties.

Is er een daltonschool in de buurt?

Verspreid over Nederland zijn er daltonscholen voor het voortgezet onderwijs. Op de kaart van de Nederlandse Dalton Vereniging kun je ze vinden met het filter ‘Voortgezet onderwijs’.

Via de SchoolWijzer van de VO Gids kun je de daltonscholen in je regio vinden. Vul de postcode in, zoek en filter door ‘dalton’ als onderwijsconcept aan te vinken.

Meer weten?

Wil je meer weten over daltonscholen in het voortgezet onderwijs?

• Meer informatie over theorie en de praktijk van het daltononderwijs staat op de website van de Nederlandse Dalton Vereniging.
• Ook de website van het Lectoraat Vernieuwingsonderwijs bij Saxion biedt een schat aan informatie.
• Het magazine Daltonvisie publiceert met enige regelmaat artikelen en columns.